Vesna znôv pryšła!

Dorohije,

trochu ja tut pomołčała - nu dołho mene ode i ne było na blohovi. No spasibo, što vsirumno chto-nechto časom šče i zahladaje. A čom mene ne było?
Nu, narobiłosia u nas dvaždy bôlš raboty i vsie my tut zabiêhany jak šalony. A to tomu, što 30. studnia v nočiê, po vsiech trudach ciažarnosti, rodiłsia nam synok - małyj Witia!
Słovom - zdaryłsia znôv małyj čud, pobôlšała naša siemja i znôv nas bôlš stało, hovoraščych po-pudlaśki :)

Nataška, joho staršaja sestronka, kotoroji v majovi bude dva roki, uže chorošeeńko ponimaje našu movu a i starajecce štoś i na jôj pomaleńku hovoryti. Pokul najliêpš vychodit jôj "miasio" - oj, ne može byti jedło bez miasa! Dorohije, ja kuliêšu ne odion raz uže navaryła postovoho, a v zasadi u mene zausiody kuliêš postovyj, a didita moje sidit za misočkoju i, divlučysia na mene velikimi jak tariêłki očami, pytaje "miasio?". I treba toho miasa tohdy dokinuti - a to kubaski kusočok, a to jak štoś jak raz upečane čy uvarane maju.
I velmi ostorožno, z cikavostižu i z luboviu podchodit do svojoho mołodšoho bratika, kotoryj uže načynaje nam i gugati, i gruchati, i spivati svoje piesieńki, koli z nami "hovoryt".

Takaja u nas teper sytuacja!
I sytuacja dobra, i daj Boža sčastlivo razom dołhoje žyccio prožyvati.

Koli rodiłsia Witiuška, mnoho prochodiło i prochodit i na sviêti, i v našum siemiejnum hroni zdarenniau. Marš v Hajnuvci, a kotorum mołodyje lude z hłubiny kraju, nedumajučy samomu, napchany durackimi hasłami idut i toptajut pamiat' o našych bohibšych z ruk okrutnych pseudohierojuv.  Včera Dień Voli v Biełarusi i joho strašnyje efekty - zatrymanija.

Ale i to, što moja babula, kotora cełoje moje žyccio była, pomerła - ustupiła miêscia małomu Witiušcy.

Razom z jeju, tak jak z každym starikom, kotoryj u nas odchodit, čy vôn dožyvał na viości čy v horodi, odchodit naša mova i tradycja. I tak złožyłoś, što zaraz potum pomer i moj diad'ko pośle ciažkuj chvoroby, jôj syn. I tak nastupnyj raz do mene došło, što odchodiat tyje dva pokolenija, navat uže lude pokolenija našych bat'kuv, kotoryje žyli v sopraudnoji našoji movi i kultury. I teper ono v našych rukach zachôvati pamiat' pro jije i perekazuvati našym diêtiam - koli žyvemo daleko od Rodini, ale moža i bôlš sioje potrebne koli na sioj Rodinie žyvemo.

My otkazujem za buduščeje našoj kultury, za pamiat' pro našu movu, pro predkuv, i štob našy dieti mieli svoi korni jasno pokazany. To je ciažkaja robota, bo často treba budovati štoś z ničoho, ale možna, ono štob ne puddavacca i ožyvlati na štodeń to, z čoho my sami vyrastajem.

I Wam vsiêm toho žadaju razam z nadchodiaščoju Vesnoju razom z mojeju hovoraščoju i gugajučuju po-pudlaśki siemjoju!
Katia, Jaška, Nataška i Witiuša.

Krychu reklamy dla... reklamy!

Dla tych, kotoryje ne słuchajut radiva, proponuju vłončyti (ja z polśkoho radiva słuchaju jak raz Trojki, časom Dvojki albo Peršoji Porhramy) - odion z tak nazyvajemych sietievych sklepôv reklamujetsia z vykorystaniejm našoji movy! 

Dla vsiech Čytačy iz za hranicy prypominaju, što vsie vôny je dostupny v Interneti.

Do sich pôr bačyła ja v publičnoj televizji šče dvie prohramy, jak raz kulinarny, de byli pokazany naša mova, piesni i tradycja. Odion iz nich pokazyvał Kuraševo v połnoj joho krasoti, dvoje hospodarôv, našu kuchniu, pieśni. Chto z Kuraševa, na pevno dobre znaje. Veduščym był aktor Tomaš Karolak. Druhaja prohrama była taksame pro pudlaśkuju kuchniu, vedienaja Robertom Makłowičom,  i tam vystupała, jasna sprava, naša kuchnia, a do toho i pieśni, i krychu informacji pro našu kulturu.

Vychodimo v šyrokij efir, puchnemo z dumy:)

Pravda, televizji amal ne ohladaju, i sije prohramy byli mnie pudskazany - moža chtoś iz Vas šče štoś cikavoho, pudobnoho bačył?

Chusty, kołyski i druhije

Troški inakš vyhladaje teperki žyccio mamy jak u našych predkov - nu, v pole ne treba mnie choditi, a vsiorumno  času na vsio mało. Nu, jak chto choče, skažete, to i čas nadje. A v mene vôn teperki velmi chutko biêžyt, jak ne ohlanusia - vže cełyj tyždeń prošoł. A od roždienija Nataški vže pravie połtora miesiaca, słovno jak odion deń!

Disia hovoryła ja z koležankoju Ukrainkoju pro staryje metody, jak do ich teperki zachodnij sviêt voročajetsia. Na prykład chusty - teperki obołdieli z sietym sovsiem. Tak i ja dumała. A tut pravda takaja, što ne tolki v Afryci čy druhich dalekich krajach mamy nosili v chustach svoich ditiatok, ale tak samo i v nas. Chot', koli v pole vže šli robiti, kłali maleńkoje deś v kustach albo vieli, napryklad pud, derevom i vôno sobiê v siêtoj kołysci spało, koli mat' z bat'kom robili. Chyba že była baba, to mohła pryhladieti za małym. Albo staršyje braty i sestry - tohdy vôny, viedomo, niańčyli. A niańčyli jak vmieli. Dietiam treba było dovieryti, bo raz što byli od małoho učany oboviazkov, a dva - ne było často i druhoho vychoda. 

Tak što časom baviatsia staršyje mołodšym jak lalkoju - moja mama, najmołodša z peti bratôv i siestrôv była takuju ich lalkoju. I higieny v hetum takoji velikoji ne było - chotia bat'ki hledieli za tepłom i štob ditiatko było čystoje i nehołodnoje, to dieti, jak to dieti, cikavy małoho ditiata - tak i časom štoś votknut v rôt albo vymurzajut, a jak vže krychu pudroste, to i podjudiat štoś zrobiti, jakujuś durnotu. I vsie žyli, i bosikom chodili, i zo zvierynoju bavilisia, i v zmli taplalisia, i dziakujučy tomu i viośkovoj pryrodi, rosli zdorovyje, bez alergii i chvorob.

Kołyski - teperki vchodiat v modu, a tož u našych diêdov v chati v kołyskach spali ditiatki - zrobleny z dereva albo pletieny z vikliny, stojali vôny na ziemle, albo visieli pôd sufitom, što tak samo praktyčne, bo tohdy ništo, što chodit po ziemle a možet byti nebezpiečnum, do sietoji kołyski ne dojde.

Zavivali ditiatok - nu tak, teperki kažut, što ne možna. Pravda takaja, što možna, tolki faktyčno koliś neptrebno "vykručali" ditiatkam ručki i nôžki, zaviazyvajučy ich po švam. Teperki nichto tak ne zrobit, ale vsie znajut, što mnoho dieti na počatku svojoho žyccia lubit byti tiêsno zavinuty i tohdy spiat spokojno - važne, štob ručok, a najvažniejše - noženiatok, ne prostovati na siłu.

Opoviedanij pro davnyje zvyčaji šče čakaju - ščascie v neščasci - moja mama pryznałasia, što za mołoda, štob ich dobre pomniti. Ale maju tiotu, mamy najstaršuju sestru, kotoraja mnoho pomnit, dołho na viości žyła i maje dobruju pamiat' i do historii našoji siemji, i do davnych tradycji. Tak što, jak tolki od jeji nazbiraju opoviedanij (mama obiščała pomohčy), takož i opublikuju.

A može Vam, dorohije čytačy, viedomy jakijeś takije zvčaji? A može znajete kołychanki? Pišytie v komentariach, jeśli tak - zaprašaju!

Odion raz mnie tolki, koli dumała pro vsio siête, takaja jasnaja dumka v hołovu pryšła i tak udaryła - vsie siêty rozkazy pochodiat z časuv, koli naša mova była odnoj movoj našych diêdov, koli nichto nad jeju ne dumał, prosto hovoryli, pieśni spivali, kilimy tkali, na večurki chodili, na łavočkach sidieli - vsio było tak prostoje, naturalnoje. Tak by chotiełoś, štob takim naturalnym, a nie tolki akademickim, naša mova ostałaś... Ale od toho my je i našy dieti - bo z novym rodiatsia novyje mohčymosti.

 I Viête , dorohije čytačy, tak same, jeśli u Vas je ditiatko, oboviazkovo jezdiete na viośku jak najbulš - navat po polach i łuhach pochoditi, jeśli nikoho z siemje čy znakomych nema. Chaj ditiatko nabiraje dobrych bakterii od viośkovoj ziemli i poviêtra. I, koniečno, učyte po-pudlaśki hovoryti. Chaj maleńkoje pryvykaje i nasiakaje pudlaśkim duchom i atmosferoj!

Pozdravlajem!

Pascha

Chrystos Voskresie!

Nastupił najveselejšyj, najvažniejšyj dla nas Praznik Praznikov - Paschy Christovoj. 

Vsiem žadaju, štob toj Svietłyj Tyždeń był sviatočnym i specjalnym, nezavisimo od toho, de Wy je - na Rodinie čy deś v svieti, čy šče sviatkujete, čy mo treba było vže vernutisia do roboty. Chaj našy sierca vypołniajutsia radostiej Voskresienija i budiaščejsia do žyccia viesny, chaj siête prynese svietu pokoj!

Odnočasovo podkidaju linka do vielmi cikovoji relacji zo stronki cerkiew.pl pro krašenije pisanok - relacja po-svojomu (krychu putajetsia z pôlśkim, ale vže liepš tak jak nijak).

http://www.cerkiew.pl/index.php?id=39&tx_ttnews%5Btt_news%5D=22012&tx_ttnews%5BbackPid%5D=1&cHash=c2ad1151ea8b65ac5cda326b0dc2b432

A v Nedilku nastupnoje velikoje zdarenije i vielmi dla nas važne - Provody! Ne zabud'te vybratisia na mohiłki odviedati svoich usobšych blizkich, a pry okazji spotkatisia z žyvymi, štob razom koło mohiłok posidiedi na płachti, pojesti, popiti i pamiat' usobšych a taksamo vzaimnyje zviazi, pudtrymati i rozvivati. 

A do toho, v weekend Provodov, majem šče odnu velikuju atrakcju - festival Tam po majowuj rosi - vže dvenatcatyj raz orhanizovany čerez Stowažyšenie Muziej Małoji Ojčyny v Studziwodach (Stowarzyszenie Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach). Wybirajteś vziati udieł v tradycyjnych veśnianych obriadach!

https://pl-pl.facebook.com/events/1589879467919538/

Vodianaja Kolada

Nu tak, v biznesi hovorat – „yesterday’s news is no news” (včerašnije novosti heta uže ne novosti).

Dysia minaje 12 dneij od Vodianoji Kolady, 11 od sviata Kreščenija Hospornija. Nu ale koli skazała raz, što napišu pro Vodianuju Koliadu, tak i zroblu – navat, jeśli zabirajusia za sioje ciut pôzno, a napevno puzniej, jak poošbiôčała. Ničoho, bude prosto pôst uspaminak, nu i na nastupnyj rôk prydastsia.

Što takoje Vodianaja Kolada? Heta koliada pered Kreščenijem. Tradycyjno – tože pôstnyj deń, jak pered Ruzdvom. Nu ale teperki ne vsie pomniat, zabihany, što je takoje sviato i takij deń pered niôm, koli tože cełyj deń pôstitsia, a večurkom siedajetsia do stoła, na kotorum stojat specjalnyje potravy. Vôny, tak napravdu, tyje samyje, kotoryje jimo na Koladu pered Ruzdvom, tolki ich menš, tak jak i cełaja Vodianaja Kolada skromniejšaja.

Obiščała ja podielitisia tym, što nachodiłosia na našum stolie.

1.     Kutja – najvažniejšoje na koladnum stolie. Krupa s makom, oriêchami, rodzynkami, medom. Kutja sładkaja, dlatoho v mnohich chatach traktujetsia jije jak deser, a jije piervotnoje preznčenije heta, posle prosfory, dielitisia po čut’ čut’ na počatku. Kutja może byti raznaja i symvoliziruje supolnost'. Potum uže można jije dojêsti, koniečno, jak deser, ale najvažniejšoje – podielitisia na počatku.

2.     Nema Koliady biez hrybnoho bôršča. Hryby zamačyvajem na nuč, varym v vodie z bobikami i laurovym listjem, dobavlajem čut’ krupy i smaženoi cybuli, soli i piercu, varym šče chvilinku – i heta i naš bôršč. Nema dla mene drugoho takoho smaku, jakij miełby tak silnuju sviaz’ s Ruzdvom i joho okolicami. Mnie wyšoł tolki toj raz za jasnyj i za mutnyj, bo dobaviła odnako za mnoho krupy.

3.     Pielmieniki - koniečno s kapustoju i hrybami. U nas byli kuplanyje, ale najliepš smamomu zrobiti, i, koniečno, biez jijca. A šče liepš zrobiti druždžovyje pampuchi.

4.     Sielotka – jakaja odmiena je, tolki štôb postnaja. U nas byli dva rodzai – zvyklyje „korečki” i v paprykovum sosi. Jak raz kuplanyje, ale môžno samomu poprobuvati zrobiti.

5.     Chlieb – ja navučyłasia, dziakujučy siabroucy, pečy chlieb na zakvasi, z raznymi ziernami. Na takoj koladnoj čy prazničnyj stoł – liepšoho nema. Peku joho trochu inakš jak našy babuški, ale i tak tradycyjno – koliś rozkazu pro obie receptury.

6.    Ščułok – nastupnyj smak, biez jakoho ne mohu soobraziti Koliadnoho času – napitok z sušanych hruš i jabłyk, najliepš samomu nasušyti – w tum rokovi moja mama hetym zaniałasia. Hrušy i jabłyki zalivajem tepłoju vodoju i čakajem pokul voda ne perejde ich kolorom i smakom, a potom šče zavaryvajem. Ščułok v smaku ne povinien byti vielmi sołodkij – v tum joho dobrota i sekret.

Vsiech z prošedšymi praznikami pozdraulaju i žadaju nastupnoho roku ščaslivo doždati!

Sviato!

Dorohije!

Pozdravlaju Was vsiech z prošedšym praznikom Ruzdwa Christova, pozdravlaju z Koladoju!

Posviatkovali jak treba? 3 dni sviata odbyli w horošum nastrojovi? Do cerkwy pušli, na vsiunočni byli?

Maju daiju, što tak!

My razom z Čełoviêkom, sviatkuvali, koniečno, na Rodinie, de proveli cełyj tyždeń w swiatočnoj atmosferi Pudlaša - a to z siemjoju, a to zo znakomymi, kotoryje albo na Rodini žywut, albo, tak jak i my, prijizžajut tradycyjno posviatkovati na rodnuj ziemli i spotkatisia razom v prazničnoj atmosfery.

Ne takije u nas silno tradycyjnyje sviata, jak byli  u našych predkov, albo jakije orhanizuje u sebe propahator kultury i tradycji Pudlaśkich Biełorusov, Dorofiej Fionik, ale to, što ja pomniu, to do sich pôr zostajecca bez zmien – samoje hłavnoje – tradycyjnoje Koladnoje jiêdło.

Stoit u nas jołka (taja samaja od 24 liêt – značyt, jak možno dohoadatisia, vôna ne naturalnaja, a štučna – nazywajem jije drapakom, bo uže igołki u jijiê amal sovsiem opali i ne torčat, jak koliś), ne pletem pavuka, z koladoju (diduchom) tože problemov krychu je, bo ani my ani bat’ki ne majem hospodarki i ne liehko zapametati, štob na žniwa snopok z žanija u kohoś poprositi (najliêpš šče peršyj, sierpom zžatyj).

Ja sobie, koniečno, obiščała, što w tum roci zroblu pavuka i dopilnuju snopka na koladu, ale znov jakoś chutko čas utiuk i, no, ne uspieła.

Z koladoju (diduchom) ombinowała – ne majem sporaudnoi, chaj chatia bude podroblenaja – poprosiła ja bat’ka zorvati z ohoroda zasochše holie, zwezała joho nitočkoju i postawiła na stoliê – a to i naša babuška utiešyłasia, što chot’ takaja u nas kolada stoit (tolki jakoji zveryni my jije oddamo na Nowyj Rôk, tož sobaka ne zjest’).

Ale i babuška howoryt, što vôna uže z jołkoju sviatkowała za ditiati (20-30 lieta). Štož, značyt - chutko i do nas pryšła nemiećkaja tradycja, ale ne značyt toje, što staroji, toi samoji satroji, ne można pobuditi znov do žyccia – tiem bôlš, što vôna, pravdu, i hožaja, i typovaja dla našoho rehiona. Druhuju babušku, mołodšu, zabyła zapytati, čy v chati był pavuk na Koladu. Treba pry nastupnoji okazji.

Nu, ale na stolie pojaviłosia to, na što ja cełyj rôk čakaju – kutja, hrybowyj boršč, kapusta z hrybami, bułka z makom i ščułok – kompot z sušenych hruš i jabłyk. Koli budem z Čełoviêkom Vodianuju Koladu hotoviti (18. studnia), tohdy vkinu bôlš pro boršč, kutiu i ščułok.

Koladnikov w tum rokowi jakoś silno ne było, trochu ono pryjšło, piat’ hrupok na peršyj deń Sviata. Jakoś byvajut takije liêta, što ich za mnoho ne chodit, jak w tum roci, i tohdy vsie pry stolie lamentujut, jak to tradycja padaje (ale sami ničoho ne robiat, štob jije pudtrymuvati), a byvajut takije Ruzdva, što dvery amal ne začyniajutsia na peršyj deń – tak na prykład u nas łoni było, sobaka pravie na zavał pała, a i chto šče i na druhij deń pryjde.

I tak, pojichała ja na Rodinu z tverdym zamierom doznatisia pro vsie staryje tradycji na Ruzdwo. I v sumie i ne doznałasia (ciażko z tych moich Babušek razkazy povytiahati), ale zato doznałasia ja od Bat’kov jak sviatkuvali v sviato i Ščodryj Večur, i  pro pryniatije v Kavaliêrku i v Panny.

Bo Kavalierka była vyžšym stopniom v hierarchii. I to ne tak sobiê - podros i moh so staršymi hulati. Dla toho był cełyj rytuał! A vsio odbyvałosia na Ruzdvo.

Najuperuč kleiłosia zwiozdu i chodiłosia w čas Pôsta cvičyti koliadki – nu, jeśli ne lenilisia. Časôm chodili bez zviezdy, albo probôvali koladki w toj samyj deń pered tiem, jak vyjti koladovati.

Chodiła koladowati Kavaliêrka, chodili i dieti. Kavaliêrka heta była staršaja mołodiož u viości - chłopci i dievčyniata, kotoryje, jak minimum, pokońčyli podstavovoku albo 15 liêt.

Nu i Kavaliêrka, tož uže ne małyje dieti - jak koladujut, to v každuj chati trochu vypjut, i zviezdu ne odion raz zhubiat albo i połomiat, albo sovsiem ne voźmut, i tohdy jak spotkajut hrupu mołodšych, to zaraz ich zaderžut, zviezdu zaberut, ale bez ničoho ne zostaviat! Zausiody jakajaś rekompensata neliêžytsia, to dadut hrošy, i daliêj uže idut z toju trofiejnuju zviêzdoju. 

Nu i sviato było okazjeju vstupiti v Kavalierku, a dla Kavalierki - novoho pryniati. Koli, na prykład, šli koladowati, a był akurat kandydat albo kandydatka na vstuplenije v kawaliêrku čy v panny, tohdy šli do jijiê čy joho do chaty, bat’ki musieli vodku dostati vypiti za sioje! I vsie pili,a potôm hocali bat’kou pud samyj sufit, a jak dobre popjut, to i kavaliêra (čy pannu), i babulu, i diadula, i chto šče z siemiji popade.  I tohdy uže takaja osoba ličytsia v Kavaliêrku, i možet vsiudy z nimi choditi, vsio robiti.

A jak koli było tak, što na koladovanji jakoś mało vypili, ne było vielmi i jak znajści bôlš a chotiełosia šče, to voźmut kandydata albo kandydatku, tolki štob ono podstawôvku zakončył/ zakončyła, to značyt – tolki što tych 15 liêt skôńczył/skôńczyła, tohdy hovorat, "nu, može byti, davaj, budeš v Kavalierku vstupati" i tože idut hocati bat’kou i kandydata w Kavaliêrku prynimati, bo bat’ki zausiody pry takoji okazji musieli vodku postaviti.

Jak nakoladovalisia, tohdy robili šče  zabavu u kohości v chati – svietlicôv tak ne było po viośkach, jak teperki nastavlali. Zasada była takaja, što idut do toji chaty, de vsie pomiestiatsia, i štob z prošłoho roku ne povtarati. A mołodiožy połno było! U Kojłach, de bat’ko vyrastał, zausiody była zasada, što zabava ide rôk v rôk kruhom po chatach – na podubnoj zasadi, jak pry obriadovi Brackoji Sviêčy.

Za hrošy, kotoryje zostalisia z koladovanija, Kavaliêrka zamaulała u batiuški molebeń na Nowyj Rôk (14. studnia – nichto inakš ne obchodił), a jeśli hrošy zostalisia – tohdy šče robili sobie zabavu v svojum hroni – kuplali vodku, sobirali jiêdło, i znov veselilisia.

Vielmi mnie toje Bat'kov apaviadannie spodobałsia i znov zanudiła za tymi časami, što ich dobre ne znaju, što znaju tolki z razkazov, v kotorych lude ciažko od  małoho robili, ale jak veselilisia, i navat jak žurba prychodiła - to jakoś tak, zdajecce, razom byli.

A pokul - hovoru do sustrečy, i zostaulaju Vas šče u sviatočnym nastroji z koladkami Prymakov – jak dla mene vielmi hože ispołnienije!

https://www.youtube.com/watch?v=mDGTd5VCmTk

Filipovyj pôst

Tak, dorohije, čas  biežyt I uže połowina pôsta, tak skazati, za nami. Treba było pospiêti z chrystinami, so siatkovanniem vôsiemnaccatoj hadauščyyny naradžennia, s wiêncanniem. A chto ne pospieł, musit teperki  pačakati.

Našy babuli, dziaduli, vsiê našy prędki bôlš, razumiejjecca, post perežywali. A i z jedoju było wielmi ciažko, i zostawałosia jesti tolki kapustu, horoch, hryby – chto što sobrał, nasušył, zachował na zimu. Tak i liêhko dohadatisia, čôm potom, na ščôdryj wiečar, i takaja jeda stojała na stolie. Nu, u koho stojała, u toho stojała – ne zabywajte, što zwyczaj jesti 6. Studnia pryjšôł do nas z zachodu, tak jak jołka. W kaliendarowi toj deń oboznačenyj kak strohij post – do samoi Wsiunočni!

Štož,našy prędki na wiôsci bôlsš adčuwali i perežywali toj čas – na dworie moroz i -30 nie odin raz, sniêhu pa kalieni, zimno, temno, spakojna, spiwati można piesni tôlki postowyje (chotia koliadki tože - moja prababulia howoryła, što na koliadki nema posta) i jesti tože ne ma wielmi čaho. Tak i my ne zabywajmo, treba wyklučayti na krychu i radiwo, i telebačennie, i komputera, wsie hety gadajki. Najliêpš byłoby pospiwati tyje postowyje piesni. Ja ich sama ne znaju, ale obiščała sobie na Ruzdwo pohoworyti z obiema babuškami pro daunyje zwyčai na Filipowyj Pôst i na swiato.

Toje samoje i Vam proponuju – sobirajte, i sami powtoriajte.
I ne zabud’te pawuka i diducha podrychtowati!

A tiem, kotoryje i dysia načynajut sviatkovannie, žadaju vsioho dobroho!

Skit w Odrnkach zimoju. Nema snieha jak raz, ale zima była! Ruzdwo 2014. Autar zdymka: moj Čołoviêk.